Oorlog op je bord

Oorlog op je bord

| 24 februari 2014 | 7 Comments
De voedselindustrie voert oorlog op je bord en vernietigt de natuur ondertussen in een angstaanjagend tempo. Dat was de strekking van de toespraak die de wereldberoemde voedselactiviste Vandana Shiva vrijdagavond hield tijdens het congres Voedsel Anders.  In Wageningen Universiteit nota bene, de tempel van agro-industrie-wetenschapper Aalt Dijkhuizen, die binnenkort de scepter overgeeft aan die andere massaproductie adept, Louise Fresco.

‘Dat met voedsel oorlog wordt gevoerd is niet zo verwonderlijk als je bedenkt dat de industrie die nu voedsel produceert deels zelf voortkomt uit de oorlogsindustrie’, zegt Shiva. ‘In haar hoogmoed wil die industrie nu de controle over de schepping overnemen. De afkorting GMO (die staat voor Genetically Modified Organisms) kun je ondertussen net zo goed invullen als God, Move Over’, zegt ze. Wij kunnen het beter, het onderhouden van de schepping. Het Wageningse auditorium ontploft als ze die woorden spreekt.

De voedselindustrie is een geldmachine die er vooral op is gericht om zichzelf te voeden.

Dat begon met de kunstmestindustrie, een onderdeel van de oorlogsmachine van de Tweede Wereldoorlog, die na het einde van die oorlog een nieuwe afzetmarkt moest vinden voor haar chemische wapencomponenten. Die werd gevonden in kunstmest. Politieke vrijhandelsdruk en slimme marketing zorgden er vervolgens voor dat binnen de kortste keren de rest van de wereld verslaafd werd gemaakt aan de kunstmestwedloop. Steeds meer was er van nodig, tegen als maar hogere prijs. Toen onkruid en insecten uiteindelijk immuun werden voor bestrijdingsmiddelen werd dat probleem aangepakt met genetische manipulatie, die er vooral op was gericht om planten bestand te maken tegen bestrijdingsmiddelen, zodat nog meer en met heftiger middelen kon worden gespoten. Dat heeft uiteindelijk alleen maar geleid tot immuniteit voor de nieuwe generatie bestrijdingsmiddelen, waardoor nu al grote delen van de landbouwgrond in de VS zijn overwoekerd door zogenaamde superweeds.

Als bijverschijnsel van de genetische engineering kon er op de aangepaste planten patent worden verkregen, zodat de boeren die gebruik maken van aangepaste zaden daar tot het einde der dagen royalties over moeten betalen. Wanneer boeren eenmaal overgaan op industriezaden is er geen weg meer terug: waar vroeger een deel van de oogst als zaaigoed voor het volgende jaar kon worden gebruikt, kan en mag dat met industriezaden niet. Het is verboden onder het patentrecht en het is onmogelijk omdat de zaden niet ontkiemen. Zo worden boeren met jaarlijks stijgende kosten geconfronteerd, die ze niet kunnen opbrengen. Alleen al in India heeft dat in de afgelopen jaren geleid tot (volgens schattingen) meer dan 200.000 zelfmoorden onder boeren.

Maar niet alleen boeren leggen het loodje. GMO gewassen zijn bommetjes op je bord geworden die de grote delen van de biodiversiteit vernietigen, en mogelijk je gezondheid.  De biodiversiteit nadert in de komende tien jaar waarschijnlijk al de kritische ondergrens waarbij complete ecosystemen plotseling kunnen instorten en de wereldvoedselvoorziening in acuut gevaar komt.

DDTEn alsof dat niet genoeg is, worden veel genetische aanpassingen niet of uiterst beperkt getest op gezondheidseffecten. Dat doet denken aan de geschiedenis rond DDT, dat in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw werd aangeprezen als volstrekt onschadelijk voor mensen. Er werd zelfs behangpapier, gedrenkt in DDT, verkocht voor kinderkamers, om die vrij van muggen te houden. DDT is good for me, was de slogan. We weten hoe dat afliep….

De waarheid en de feiten

De voedselindustrie wil ons doen geloven dat de wereld niet kan worden gevoed zonder grootschalige, industriële landbouw. De cijfers die Pablo Tittonell  (hoogleraar Farming Systems Ecology in Wageningen)   laat zien bewijzen het tegendeel. Op dit moment wordt 70% van de wereldbevolking gevoed uit kleinschalige landbouw, die daarvoor 30% van de bronnen voor de totale voedselproductie gebruikt. De industrie daarentegen voedt slechts 30% van de bevolking en heeft daarvoor de overige 70% van de beschikbare bronnen nodig, waarvan ze gaande het proces ook nog een deel vernietigt.

Bovendien is de agro-industrie zo olie-intensief, dat ze bij aanhouden van het huidige tempo de complete wereldvoorraad aan olie in iets meer dan tien jaar tijd opsoupeert.

Dat geeft te denken. Maar er is nog meer. De industriële aanpak vernietigt niet alleen de natuur, maar ook werkgelegenheid. Schaalvergroting maakt steeds meer boeren werkloos. Doorzetten van een industriegerichte ontwikkeling veroorzaakt massawerkloosheid. En juist bij een overvloed aan beschikbare arbeidskrachten helpt de arbeidsintensievere kleinschalige landbouw ook bij het oplossen en voorkomen van de economische crisis. Bovendien is werken voor en met voedsel uiterst zingevend en draagt bij aan het zelfbeeld en het geluk van veel mensen.

 

En het alternatief?

Als we de strijd om de voedseldollar ver van ons bord willen houden, dan kunnen we alleen maar kiezen voor voedselproductie die binnen de menselijke maat past. Die een plaats in de eigen omgeving heeft en die de natuur de ruimte laat om haar werk te doen.

De verscheidenheid die daardoor ontstaat leidt tot een veel grotere stabiliteit en veerkracht. Dat geldt niet alleen voor de natuur, maar dat geldt net zo goed voor het economisch systeem waarin eveneens geldt dat wanneer het aantal spelers in een markt kleiner wordt, de kwetsbaarheid toeneemt en er een groot risico voor ineenstorting ontstaat.

Dat wil niet zeggen dat we nieuwe kennis uit de weg moeten gaan. Het betekent wel dat we een principiële keuze moeten maken om alleen die kennis toe te passen, die de processen van de natuur ondersteunt en waarvan we ons verzekerd hebben dat de gevolgen van het gebruik niet onomkeerbaar en onvoorspelbaar zullen zijn.

“Defending the rights of Mother Earth is therefore the most important human rights and social justice struggle. It is the broadest peace movement of our times.” zegt Vandana Shiva. Verdedigen van de rechten van de Aarde is de meest brede vredesbeweging van onze tijd. Ze houdt de oorlog van je bord.

 

Netwerk Eetbaar Nederland

Onlangs is het Landelijke Netwerk Eetbaar Nederland van start gegaan. Het is een platform in ontwikkeling om Nederland eetbaarder te maken. Eetbaar Nederland gelooft in toegang tot lokaal, gezond en vers voedsel voor iedereen. Voedsel wat met respect voor de mens en de aarde is gegroeid. Eetbaar Nederland wil mensen inspireren, ondersteunen en motiveren om zelf zo lokaal mogelijk te beginnen om Nederland eetbaarder te maken.

Op de site zijn artikelen te vinden over raamtuinieren, gemakkelijke moestuinen (die ook op een balkon en platte daken zijn toe te passen), eetbare bostuinen en nog veel meer. Ook zijn er een aantal inspirerende video’s te bekijken van mensen die al begonnen zijn om hun buurt eetbaar te maken en wordt duidelijk in beeld gebracht wat voor positieve effecten dit met zich meebrengt.

Eetbaar Nederland treedt op als een overkoepelend netwerk van een boel lokale groepen die in Nederland reeds hard aan de gang zijn om voedsel te verbouwen in hun buurt. Zo zijn er inmiddels meer dan 80 lokale transition towns actief die vaak een werkgroep voedsel hebben en ook zijn er directe lokale eetbaar initiatieven vanuit heel Nederland te vinden. Mensen die zelf aan de gang willen, kunnen via dit platform snel uitvinden waar er lokaal al mensen bezig zijn zodat ze zich hierbij desgewenst kunnen aansluiten.

Voor overheden is er onder andere een pdf te downloaden met een duidelijk overzicht van 10 voordelen van gemeenschapstuinen. Veel overheden zitten momenteel met bouwkavels die niet verder ontwikkeld worden en nu braakliggen zonder functie of doel. Zulke gebieden inrichten tot gemeenschaptuinen verbetert de buurt op vele gebieden wat uiteindelijk een meerwaarde voor de buurt oplevert en vaak kostenbesparend werkt voor de gemeente zelf.

Link: Netwerk Eetbaar Nederland

Food Waste: over de verspilling van voedsel

Dat je prima kunt koken met de weggegooide voedselrestanten van de supermarkt wisten we al. Maar voor 150 hongerige mensen tegelijk? Dat is een ander verhaal. FoodGuerrilla deed het onlangs tijdens een no waste dinner bij Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. En dat is nog maar het begin.


FoodGuerrilla
is het nieuwe platform van NCDO dat verschillende initiatieven op het gebied van voedselzekerheid steunt en verbindt om samen gezond, eerlijk en duurzaam voedsel op de kaart te krijgen. Vandaag staat op de menukaart een no waste dinner met: een stevig gevulde groentebouillon vergezeld van een panzanella, een salade van brood, tomaat, bleekselderij, lente-ui, radijsjes en eetbare bloemetjes, en als dessert is er warme appel uit de oven met crème fraiche. “Met dank aan de Sligro”, aldus de kok. “En we hadden zo ontzettend veel kruiden dat we er ook maar een muntlimonade bij hebben gemaakt.” De reacties aan tafel zijn lovend: ‘Komt dit eten uit de afvalbak? Zonde, het is heerlijk!’

Wist je bijvoorbeeld dat Nederlanders samen dagelijks zo’n 400.000 broden weggooien? En dat zeker een kwart van gekookte rijst en pasta in de afvalbak verdwijnt?

De voorbeelden van voedselverspilling worden nog veel schrijnender als – hoogtepunt van de avond – gastspreker Tristram Stuart aan het woord komt. Hij strijdt al jaren tegen food waste, reisde de wereld over om onderzoek te doen en schreef er een boek over. Zo ontdekte hij dat bergen bananen en sinaasappels, die niet de juiste vorm hebben, worden weggegooid. En dan te bedenken dat die fruitsoorten groeien in landen waar vaak weinig te eten is. Volgens Tristrams berekeningen wordt voor veel westerse landen twee keer zo veel voedsel geproduceerd als daadwerkelijk wordt geconsumeerd. Dat is nogal wat. Maar wat kunnen we eraan doen? “De consument moet anders tegen voedsel gaan aankijken,” vindt Tristram. “Maar ook de industrie moet veranderen.”

Afbeelding 538

bron : duurzaam nieuws maart  2013

“Iedere dag  sterven in de wereld meer dan 40.000 kinderen door gebrek aan voldoende voedzaam eten. Als de 40.000 kinderen in deze wereld niet mijn eigen kinderen en kleinkinderen zijn, wiens kinderen en kleinkinderen zijn ze dan wel?

“….Heer Boeddha, met lichaam, woord en geest in volkomen eenheid, raak ik de Aarde driemaal aan om het besef van het lijden van alle soort in de wereld te ontwikkelen en mij te helpen mijn mededogen te voeden”.

Thich Nhat Hahn, bewuste consumptie in  Aarden, blz 75, 76

 

Land grabbing ( graaien naar landbouwgrond)

In Duurzaamnieuws trof ik dit artikel aan dat verwijst naar een pas verschenen rapport. Ik wil het delen met een wijdere kring, temeer omdat ik bij mijn recente reis naar Indonesië en de Filippijnen er weer op een  indringende manier mee werd geconfronteerd.

Land grabbing is een wereldwijd verschijnsel. Het gebeurt ook op grote schaal in Afrika. Om een voorbeeld te geven: Dubai de geweldige stad is midden in de woestijn gebouwd. Er is geen voedselproductie mogelijk.  Het is logisch dat mensen daar op zoek gaan om de voedselvoorziening van de toekomst veilig te stellen.  Waar nog landbouwgrond wordt aangetroffen worden deze gronden via allerlei transacties aangekocht, meestal ten koste van de plaatselijke bevolking die de gronden al eeuwenlang beheren. Zie hier het artikel en informatie over het rapport.

Landgrabbing bedreigt armen steeds meer

Het grootste onderzoek ooit naar grote landaankopen in ontwikkelingslanden toont meer nadelen aan dan voordelen. Dat concludeert een publicatie van de International Land Coalition (ILC) van 14 december 2011. Uit het onderzoek kwamen trends naar voren die niet eerder waren opgemerkt.1 : nationale elites spelen een veel grotere rol in landovernames dan we dachten.
2 : voedsel is bij deze transacties niet bepalend.Van de 71 miljoen onderzochte hectares was 22% bestemd voor mijnbouw, toerisme en bosbouw.  Driekwart van de resterende 78% landbouwgrond ging naar de winning van biobrandstoffen.Hoewel grote grondtransacties ook kansen kunnen opleveren, ontstond er schade voor de allerarmsten. Ze verliezen vaak toegang tot land en hulpbronnen die voor hun levensonderhoud essentieel zijn.Beloofde werkgelegenheid bleef uit. In hun haast om investeringen aan te trekken missen regeringen langetermijn belasting- en lease-inkomsten. Betere onderhandelingen hadden dit kunnen voorkomen.

Ook economisch gaan armen er op achteruit. Internationale wetten beschermen de grote investeerders. Steeds minder internationale regelingen beschermen de armen op het platteland. Ook ontbreekt het aan afspraken om investeringen te doen in duurzame ontwikkeling en in armoedebestrijding. Beleidsmakers denken dat kleinschalige landbouw geen toekomst heeft. Voor  het bereiken van voedselzekerheid kiezen ze  daarom voor grootschalige intensieve landbouw.

De onteigeningen en de marginalisering van de armen op het platteland zijn niets nieuws. Integendeel. Dit proces lijkt steeds meer door te zetten. Het rapport laat zien dat de toekomst van landelijke gemeenschappen in het Zuiden op een kruispunt staat van uitputting van land en van de bescherming van ecosystemen.

Het rapport pleit nadrukkelijk voor investeringsmodellen waarvoor geen grote grondaankopen nodig zijn en voor samenwerking met lokale grondeigenaren, met respect voor hun landrechten en voor het stimuleren van kleine boeren om een sleutelrol te vervullen in het voldoen aan de voedselbehoeftes van de toekomst.

Website ILC: www.landcoalition.org

MEDITATIES

 

 

Meditatie voor de Vastentijd:  Eten in dankbaarheid

“HEER BOEDDHA, TELKENS WANNEER ik aan de eettafel zit, beloof ik dankbaar te zijn. Ik weet dat de etenstijd ook een tijd van meditatie is. Wanneer ik eet, word ik niet alleen lichamelijk gevoed maar ook in mijn geest. Wanneer ik mijn handen vouw voor de maaltijd volg ik mijn adem om mijn geest en lichaam tot eenheid te brengen. En in deze toestand van zuiverheid en bewustzijn zal ik naar het voedsel kijken op mijn bord of in mijn etenskom en zal ik mediteren over de vijf overwegingen:

  1. Dit voedsel is een gave van het hele universum – de grond, de lucht, en heel hard werk.
  2. Mogen we in bewuste aandacht eten zodat we de ontvangst van dit voedsel waardig zijn
  3. Mogen we onze ongeschikte geestestoestanden transformeren en leren gematigd te eten.
  4. Mogen we alleen eten tot ons nemen dat ons voedt en ziekte voorkomt.
  5. We nemen dit voedsel aan om het pad van inzicht en liefde te verwerkelijken.

…Ik zie helder dat dit voedsel een gift is van de grond en de lucht. Ik zie het rijstveld, de groentetuin, de zonneschijn, de regen, de mest en het harde werk van de boer. Ik zie de prachtige velden vol gouden tarwe, degene die de oogst binnenhaalt, die het graan dorst, die het brood bakt. Ik zie de appelboomgaard, de pruimenboomgaard en de  tomatentuin, en de werkers die deze planten bewerken. Ik  zie de bijen en de vlinders die van bloem naar bloem vliegen en pollen verzamelen en mij een heerlijke zoete honing bereiden. Ik zie dat elk element van de kosmos zijn bijdrage heeft geleverd aan deze appel of deze pruim of aan dit blad gestoomde groente dat ik in de sojasaus doop. Mijn hart is vol dankbaarheid en geluk.  Wanneer ik mijn eten kauw, voed ik mijn bewustzijn en mijn geluk en ik zorg dat mijn geest zich niet bezighoudt met het verleden of met de toekomst of met zinloze gedachten in het heden. Ieder hap eten voedt mij, mijn voorouders en mijn afstammelingen, die in mij aanwezig zijn. ….

Ik voed mezelf met eetbaar voedsel en met voedsel van zintuiglijke indrukken. Eetbaar voedsel geeft mij lichamelijke voeding. Voedsel voor mijn zintuigen kunnen mij bij het eten vreugde en mededogen schenken.  Wanneer ik met bewust aandacht eet, breng ik mededogen, vrijheid en vreugde voort, voed ik met deze elementen mijn familie en sangha ( gemeenschap)

…Ik zal er voor zorgen dat ik niet meer eet en drink dan ik nodig heb….dit is schadelijk voor mezelf en voor mijn oefening.

Heer Boeddha, driemaal raak ik de Aarde aan voor u, die alle respect en offerande waard is, om hiermee mijn dankbaarheid uit te drukken jegens de grond, de lucht en alle soorten levende wezens, en mijn geluk te voeden”.

eigen foto De Gaarde

 

 

 

Ecologische landbouw, het antwoord op honger

‘Om het hongerprobleem effectief op te lossen en het klimaat te redden, moeten we dringend ecologische landbouwtechnieken ontwikkelen.’ Zo klonk het pleidooi van de Speciale VN-Rapporteur voor het Recht op Voedsel Olivier De Schutter op een internationaal seminarie over agro-ecologie eind juni in Brussel.De Schutters boodschap klinkt verrassend aangezien landbouwmodernisering en productiviteitsopdrijving de voorbije halve eeuw altijd in de richting gingen van grootschaligheid, monoculturen en Groene Revoluties. Ook anno 2010 is dat nog steeds de hoofdtrend in Afrika en Latijns-Amerika. Maar volgens De Schutter maken de groeiende honger, wereldbevolking en schaarste van hulpbronnen een andere aanpak nodig. Hij noemt agro-ecologie de beste benadering om tegelijk de opbrengst te verhogen, duurzaam om te gaan met schaarse hulpbronnen (grond, water, biomassa) en de opwarming tegen te gaan.

De Schutter baseert zijn analyse over landbouw op een breed opgezet onderzoek dat eind 2009 verscheen. In Voordelen oogsten onderzocht het team van de Britse landbouwdeskundige Jules Pretty (Universiteit van Essex) een 300-tal landbouwprojecten in 57 ontwikkelingslanden.

Uit het onderzoek blijkt dat een doorgedreven agro-ecologische aanpak in staat is regio’s getroffen door verwoestijning opnieuw vruchtbaar te maken. Agro-ecologie omvat boslandbouw, biologische plaagbestrijding, zuinig watermanagement, groenbemesting, het door elkaar zaaien van gewassen en het op elkaar afstellen van landbouw en veeteelt.

De conferentie in Brussel over agro-ecologie kwam er als opvolging van de G20-top van 2009. Daar beloofden de staats- en regeringsleiders 16,5 miljard euro voor de komende drie jaar om de voedselzekerheid te verbeteren. Ze schoven daarbij echter geen beleid naar voor.

De Schutter wil de vrijgemaakte middelen gebruiken om de agro-ecologische landbouw uit te bouwen en voor kleinschalige producenten de toegang tot water en grond veilig te stellen. Die komt steeds meer onder druk te staan door de privatisering van water en door zogenaamde landgrabbing-projecten in Afrika en Latijns-Amerika, het massaal opkopen van grond door industrie- of groeilanden.