De Relatie met het Universum

Thomas Berry

(uit Evening Thoughts, hoofdstuk 10)

Waarom zijn onderzoekers toch zo gefascineerd door het universum in al zijn bestaansvormen hier op Aarde en ver weg in het heelal? Misschien is er een “Groter Zelf” van het universum dat als het ware een aantrekkingskracht uitoefent op het Kleine Zelf van het individu. Het is alsof het universum graag wil dat men op ontdekkingstocht gaat en ons daartoe uitnodigt. De manier waarop wij iets nieuws onderzoeken is door het te vergelijken met dingen waar we al mee bekend zijn. We leren over een nieuwe vogelsoort door het te vergelijken met vogels of dieren waar we al mee bekend zijn. Maar voor het universum in zijn geheel kan dat niet omdat er buiten het universum niets is.

Dus is het universum de enige vorm van bestaan die niet met iets anders vergeleken kan worden. Het kan alleen bestudeerd worden in relatie tot zichzelf. Maar elke andere bestaansvorm in het universum kan wel met iets anders vergeleken worden en dat op zijn beurt weer met iets anders. Als je dit maar ver genoeg doorvoert kom je uit bij het universum zelf. Uiteindelijk komt elk onderzoek en elke vergelijking uit bij het universum zelf. En zodoende geldt voor elke bestaansvorm dat de oorsprong, eindbestemming en functie ervan in relatie staan tot het universum zelf.

Zo’n bestaansvorm kan een karper zijn, of een boom, bos, of planeet, maar ook onze eigen menselijke intelligentie. Waar komt die vandaan? Uiteindelijk ligt de oorsprong van onze intelligentie in het universum zelf en is het er een uitdrukking van. En om goed te kunnen functioneren moet onze intelligentie zodoende op de één of andere manier afgestemd zijn op het universum. Als wij de menselijke intelligentie grondig willen bestuderen, zouden we er goed aan doen om te beginnen met een “universumstudie” of wel kosmologie, zoals de oude Grieken het noemden.

Zo ook behoren alle menselijke functies, bezigheden en betrekkingen een uitdrukking te zijn van het universum en haar eigen wijze van functioneren. De premoderne mensen wisten dit. Hun cultuur en de ordening van hun bezigheden was gerelateerd aan en ontleende waarde aan de kosmologische ordening. Zij leefden volgens een overeenkomst met het universum, een heilige afspraak over het bestaan waarbij elk deel van het universum zichzelf beleeft in een innige relatie met ieder ander deel. Voor deze mensen maakte hun persoonlijke bewustzijn voortdurend deel uit van hun groter universumbewustzijn. De één had geen betekenis zonder de ander.

Dat onze beleving gerelateerd moet zijn aan het universum geldt met name voor religie. Want frappant genoeg hebben de term religie en universum min of meer dezelfde betekenis. Beide termen zijn afkomstig uit het Latijn en hebben te maken met een hernieuwde eenwording. Religie of “re-ligare” betekent opnieuw verbinden (met de Oorsprong). Universum of “uni-versa” is een terugkeer van de velen naar de Eén. Daar zit in beide gevallen dus een heilig of sacraal aspect aan.

Het lijkt alsof wij moderne mensen nauwelijks waardering hebben voor de onvoorstelbare wonderen en voor de heilige dimensies van het universum. Een universum dat ontstond door een tomeloze Creativiteit die ons bevattingsvermogen ver te boven gaat. Een wereld die zijn huidige vorm heeft aangenomen door een onvoorspelbare, zelforganiserende Kracht. Wat werkelijk verbazingwekkend is, is dat deze onvoorspelbare, schijnbaar willekeurige processen een universum creëerden dat ondanks de meedogenloze en tomeloze innerlijke energie toch nauwkeurig geordend en samenhangend is.

Het verhaal van de mens en het verhaal van het universum zijn dus volledig aan elkaar gerelateerd. Maar voor de moderne mens is dat verhaal moeilijk te vertellen en te begrijpen op een wijze die echt betekenis heeft voor ons eigen bestaan. In vroegere tijden was het verhaal gebaseerd op de sterrenhemel en onze eigen planeet die zich daarin voortbewoog in steeds vernieuwende, seizoensgebonden cycli. Maar omdat we nu zoveel meer weten over onze planeet en het heelal, moet het verhaal worden aangepast en uitgebreid.

Het nieuwe verhaal moet ruimte bieden aan nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen, zoals de evolutieleer. Er moet ruimte zijn voor een universum dat voortkwam uit een oerknal, en vervolgens een onomkeerbare reeks transformaties teweeg bracht. Deze reeks loopt van geringe tot steeds toenemende complexiteit, qua structuur en functioneren, en ook van gering tot steeds complexer bewustzijn. Als een ontluikende bloemknop. Een bloem of plant komt niet alleen voort uit zichzelf, maar voedt, stuurt, en geneest zichzelf. En zo is het ook met het universum. Het nieuwe verhaal moet duidelijk maken dat voor het universum eenzelfde proces gaande is als voor de bloem. Het universum zelf en dit proces zijn de oorsprong van alles wat ontluikt, van alle inspiratie, van educatie, sturing,genezing en vervulling.

Mensen die leefden in een vroeger tijdperk hadden geen besef van bezit, maar ze beseften wel dat ze hun bestaan en bewustzijn te danken hadden aan het universum, en ze aanvaardden dat als een geschenk. Daarom was dankbaarheid en uitbundigheid hun primaire taak en vierden ze de wisseling van de seizoenen, de oogst, de jacht, enz.

Voor hen was het universum een persoonlijk universum; een wereld van intimiteit en schoonheid. Een wereld waarin elke levensvorm bestond in samenspel met elke andere levensvorm. Geen enkele levensvorm bestond, had betekenis, of vond vervulling in afzondering van de grote leefgemeenschap. En de primaire leefgemeenschap van de Aarde zelf dankte haar bestaan aan de aanwezigheid van het Heilige in haar boezem.

Alles wat de mensen nodig hadden werd verschaft door de omringende wereld: niet alleen voedsel, gereedschap en kleding, maar ook inspiratie, verbeelding, kennis, en persoonlijke vervulling. Deze vreugdevolle vervulling vond uitdrukking in lied en dans. Wat is hier tegenwoordig nog van over? Misschien zien we die vreugdevolle vervulling terug als we de tijd nemen om naar onze eigen kinderen te kijken. Kindertjes die door het gras rennen of pootje baden, met dieren omgaan, of gewoon in een plas in de achtertuin spelen op een warme zomerdag.

En net als voor de mensen van vroeger, zijn deze eerste ontdekkingen van de wereld voor onze kindertjes evenzeer de bron van educatie, esthetische gewaarwording, en levenslust. De zintuigen en geest ontwaken. En uiteindelijk is dit niet anders dan het universum dat ontwaakt, zichzelf ontdekt en bewust wordt van zich zelf! Het is het begin van het Epos van de Evolutie.


 

Evening Thoughts. hoofdstuk 10, ISBN 978-1-57805-130-4

Met toestemming van Thomas Berry vertaald door Michiel Doorn. De tekst is opgenomen in Thomas Berry. Profeet voor de Aarde. Uitgegeven in 2009 bij Lulu com. 5 800038 861780

 

De Drie Principes van de Kosmos

 

DIFFERENTIATIE, SUBJECTIVITEIT EN GEMEENSCHAP

(uit Dream of the Earth, hoofdstuk 5)

Het industriële technologische tijdperk loopt ten einde en we staan nu voor een nieuw tijdperk. Een tijdperk dat we het ecozoïsche of ecologische tijdperk kunnen noemen. Het woord ecologisch is gekozen om de relatie van een organisme met zijn omgeving aan te geven, maar eveneens om ons te herinneren aan de onderlinge afhankelijkheid van alle levende en niet levende systemen op Aarde. Een overtuigende visie van een integrale planeet op zowel het ruimtelijke als het evolutionaire (tijdgebonden) vlak is van groot belang om de innerlijke krachten te genereren die nodig zullen zijn voor de psychische en sociale veranderingen die van ons worden verlangd. Om deze veranderingen te bewerkstelligen zullen wij de hulp van de planeet nodig hebben.

Het gaat hier niet alleen om aanpassing van bijvoorbeeld onze brandstofvoorziening of van ons huidige onderwijs of ons sociale en economische bestel. Nee, wat gevraagd wordt is een drastische evolutie van ons bewustzijn. Wij moeten een nieuwe taal ontwikkelen en een nieuwe invulling geven aan wat het betekent om mens te zijn. We zullen niet alleen onze nationale, geografische grenzen moeten overschrijden en werkelijk globaal en ecologisch gaan denken. Wij zullen ons moeten gaan gedragen als volwaardige deelnemers aan de hele leefgemeenschap. Deze evolutie betekent een totaal nieuwe realiteit met een nieuw waardesysteem, een nieuw wereldbeeld.

Het is duidelijk dat de veranderingen die nodig zijn niet zullen kunnen bestaan uit deeloplossingen die voortkomen uit het huidige wereldbeeld, net zo min als kwantumfysica kon worden begrepen door aanpassingen van de natuurkundige wetten van Newton.

We zijn als mens nu zo machtig dat we de dominante factor zijn geworden die het lot van de Aarde en alles wat er op leeft, bepaalt. We beschikken over leven en dood van niet alleen individuen maar van volledige leefsystemen. We kunnen genetisch ingrijpen. We kunnen de beschermende ozonlaag laten verdwijnen. We kunnen de leefsystemen in de zeeën drastisch veranderen en rivieren omleggen of laten stoppen met stromen. We zijn in staat de chemische samenstelling van de biosfeer te veranderen en zelfs in te grijpen in de topografie van de planeet. Dit zijn maar een paar voorbeelden.

Wat zijn de beperkingen van ons huidige wereldbeeld? Individualistisch denken en de bevrediging van het eigen ego staan voorop met als gevolg dat de samenleving sterk de nadruk legt op competitie. Een natie, of economische groep, wordt beschouwd als de beste garantie voor de vrijheid om dit alles na te streven. De planetaire context komt hier niet in voor. Nu beginnen we echter in te zien dat wat goed is voor het individu dodelijk kan zijn voor het grotere geheel. In het nieuwe tijdperk zal elk besluit of elke handeling geplaatst moeten worden binnen de context van het heel het levensweb.

Het nieuwe ecologische tijdperk kenmerkt zich door drie beginselen waar de inheemse volkeren intuïtief vanuit gingen, maar die nu door de wetenschap zijn bevestigd. Deze beginselen definiëren de wijze waarop het universum werkt en zijn:

  •  differentiatie,
  • subjectiviteit en
  • gemeenschap.

Differentiatie is de oer uitdrukking van het universum. We kennen allemaal het verhaal over hoe het heelal naar alle waarschijnlijkheid is ontstaan: de oerknal, de sterrenstelsels en hoe onze planeet toen, met al haar leven, van primitieve eencellige tot de enorme variëteit van leef soorten, uiteindelijk tot bloei kwam. Overal vond en vindt differentiatie plaats, en met het menselijke avontuur is het niet anders. Hoeveel culturen en verschillende soorten mensen zijn er niet?

Het tweede oerbeginsel is dat van toenemende subjectiviteit. Subjectiviteit heeft te maken met de innerlijke en dus spirituele en psychische hoedanigheid van alles in het universum. Vanaf de vorming van het eerste waterstofatoom tot aan de ontwikkeling van het menselijke brein, is niet alleen de uiterlijke complexiteit steeds verder toegenomen, maar ook de innerlijke, psychische samenhang. Toenemende subjectiviteit houdt direct verband met een toenemende complexiteit van het centrale zenuwstelsel, dat uiteindelijk zijn vervolg vindt in de ontwikkeling van de hersenen. Hoe verder dat zenuwstelsel en die hersenen zich ontwikkelen, hoe meer vrijheid en zelfbeschikking (autonomie) een organisme heeft. Dus op die manier wordt de Aarde steeds verder afhankelijk van het vrije samenspel tussen autonome krachten, die veroorzaakt worden door de levensvormen, de mens incluis.

Het derde oerbeginsel is gemeenschap. Wat hiermee wordt bedoeld is de wijze waarop elk onderdeel van het universum met elkaar verbonden is. Want het universum is één energetisch – zij het veelvormig – proces. Er is maar één oer energie in het universum. Intuïtief weten we dit, en dit is de basis van alle religies en mystieke ervaringen. Ook Plato beschreef dit principe in zijn Timaeus en Newton in zijn boek, de Principia. De moderne wetenschap, met name de sterrenkunde en kosmologie, bevestigt dit eveneens.  Het ons bewust worden van de aanwezigheid van die heilige energie in alle deeltjes van het universum is een van de uitdagingen voor het binnengaan van de ecologische tijd; diep mystiek ontzag voor de sterren, de maan en de zon, voor de oceanen en de continenten, voor het veelvormige leven, de bomen en dieren en de vogels. Om een levend wezen zomaar te doden staat gelijk aan het vernietigen van een uitdrukking van het spirituele. Onze behoefte aan een relatie met andere levensvormen is in de eerste plaats spiritueel en pas op de tweede plaats fysisch of materieel.

Het ecologische tijdperk streeft ernaar om deze subjectieve waarden te herstellen en een nieuwe vorm te geven, want zij vormen de basis van elk levend wezen en alles wat er is. Het betekent dat wij moeten leren luisteren naar die subjectieve, psychische energieën in het binnenste van de Aarde en in onszelf. Onze kennis van en macht over ons fysieke bestaan is geen absolute kennis en zeker geen absolute macht. Het is een geschenk, een eer om samen te mogen werken met de oerenergie die tot doel heeft het verdere ontvouwen van het grote avontuur Aarde.

De Aarde eist van ons dat we nun een enorme verantwoordelijkheid op ons nemen. De kinderjaren zijn voorbij en de mensheid zal volwassen moeten worden. De band tussen moeder en kind wordt verbroken om plaats te maken voor iets nieuws. Zo is het ook met de mensheid het is waar, we zijn losgeraakt van de Natuur, maar terug kunnen we niet meer. Het gaat er nu om een nieuwe volwassen, spirituele en fysieke relatie aan te gaan met de natuur.

240_F_142001247_yWMjp8PnzNoHbu4MG6yrIjxQRdl0getU

vrije foto internet


 

Dream of the Earth, hoofdstuk 5, ISBN 0-87156-622-2

Vertaling van Michiel Doorn, met toestemming van Thomas Berry . Opgenomen in Thomas Berry, Profeet voor de Aarde, 2009, Lulu Com  ID 8075919

Thuiskomen in de kosmos

“Een van de meest indringende vragen voor een mens is: heb je het gevoel dat je deel bent van en thuis bent in heel de kring van leven? Zoveel mensen hebben het gevoel van thuisloosheid; het gevoel nergens bij te horen. Het verlangen om thuis te zijn, verbonden te zijn, ergens bij te horen is diep verankerd in de menselijke ziel. Onze ziel kan niet leven in afgescheidenheid. Haar ware aard is deel zijn van. Misschien is onze honger naar verbondenheid zo diep omdat we voor we op deze wereld kwamen ons heel diep wisten opgenomen in Eenheid”.

J. Donahue in  “Eternal Echoes”

Hoe lang is het geleden, dat je naar boven hebt gekeken en de sterren zag? We hebben geluk als we ze nog te zien krijgen en de lichtvervuiling niet zo groot is dat we geen sterrenhemels meer zien. Weet je op welk moment deze dag de zon opgaat en ondergaat? En welke maangestalte we nu beleven?

Ons opvoedingssysteem introduceert mensen niet meer in de kosmos. Culturen van alle tijden hebben er rituelen voor bedacht. Bij de Omaha Indianen in N.Amerika en bij andere eerste volken ook in Europa, wordt de pasgeborene aan de kosmos  gepresenteerd. Heel de kosmos moet het weten dat de kosmos nieuw leven heeft voortgebracht. Zo neemt de mens zijn plaats in het Levensweb in.

Brian Swimme, astrofysicus en kosmoloog zegt dat het de allerbelangrijkste taak van de mens is, om bewust in de kosmos te leven. Niet alleen op een fysieke manier, en dat is al heel wat als je beseft waar je woont en waar je bent, maar emotioneel, affectief en psychisch – spiritueel.  Het zijn grote woorden, maar het betekent heel eenvoudig dat we leven in verbondenheid met alles om ons heen.

Onze meest natuurlijke staat is intimiteit en verbondenheid met alles wat leeft. We zien maar al te vaak, dat waar mensen die vanzelfsprekende intimiteit met Kosmos, Aarde en natuur kwijt raken ze het bestaan gaan ervaren als zinloos en leeg. Dan zijn we veroordeeld tot koopzondagen en andere zaken om het uit te houden in een consumptie- maatschappij. Als er een echte diepe verbondenheid is met de Kosmos, de Aarde en al haar leven, brengt dit een ongelooflijk diep verlangen, verwondering en levensvreugde voort. Wie een aanzienlijke tijd heeft doorgebracht met mensen op onze Aarde die vanuit deze verbondenheid leven, weet dit. Er is een oerkracht, een vitaliteit en psychische energie die mensen helpt om steeds weer in volheid te leven.

Vaak wordt de ervaring van kosmische verbondenheid afgedaan als zweverig, verwant aan drugsgebruik, e.d.  Je zou je kunnen afvragen of je niet juist zweeft zonder verbondenheid met Kosmos en Aarde!

“In de oude tradities waren het de sjamanen en de priester(essen) die de jonge mens binnenleidden in de Kosmos. Hun vaardigheid was het uitdiepen van menselijk bewustzijn. Initiatieriten hadden alles te maken met dit proces; leren en zien hoe het leven dingen doet. Ook wij kunnen weer stappen gaan zetten om onszelf en onze kinderen te gaan introduceren in de Kosmos. Het is een proces dat veel wijsheid vraagt, want je moet weten dat je werkt met een enorm reservoir van menselijke energie.” (Brian Swimme in: Hidden Heart of the Cosmos)

” …Ga naar buiten in een nacht vol sterren en kijk op naar die stralende werelden. Je moet wel echt zoeken naar zo’n plek in onze leefomgeving met zoveel licht vervuiling. Wat voel je? Nee. Dat is niet de enige vraag om jezelf te stellen. De vraag is: wat weet je? Het is dezelfde vraag. Neem dan je innerlijk waar. Zou je tot haat in staat zijn? Zou je nu overspoeld kunnen worden door wrok?  Zou je in staat zijn tot verachting van een mens?

Is het niet zo dat je verlangen om meer en meer te weten over de grote wereld om je heen verbonden is met je diepste verlangen om je naaste en wat en wie dan ook is, te willen dienen? Is het niet zo dat een mens in diepe verwondering nooit een misdrijf zal plegen? Bestaat er niet iets zoals “heilig weten?

En kan er echt “weten” zijn dat niet is ingebed in een gevoel van wat heilig is buiten, boven en diep in jezelf?Schreeuwt onze wereld niet om iets zo primair als dit gevoel van Kosmos?”

J.Needleman. A Sense of Cosmos:Scientific Knowledge and Spiritual Truth

Hoe begint een leven in verbondenheid met Kosmos en Aarde? Heel eenvoudig:door in je eigen lichaam weer de natuurlijke ritmes van leven ervaren. Ooit was er een tijd dat mensen zonder klokken leefden en toch wisten waar ze waren, in ruimte en in tijd.

Onze cellen hebben bewustzijn over natuurlijke ritmes en kringlopen. Het is nog altijd moeilijk om in de nacht te werken en overdag te slapen. Ondanks alle techniek reageren onze lichamen sterk op natuurlijke ritmes, zoals dag en nacht, volle maan,het ritme van seizoenen, het vallen van de bladeren, het begin van het voorjaar. Laten we weer eens aandacht geven aan onze wijze van leven in de kosmos en onze verbondenheid met de ritmes van de kosmos en haar leven. Hoe dat kan? Hier zijn een aantal suggesties!

 Suggesties voor meditatie om je verbinding met de kosmos te verdiepen 

    • De Melkweg, de “wijk” in de kosmos waar onze Aarde en wij dus wonen, glijdt door de Kosmos. Heb je al eens gerealiseerd dat de Melkweg niet alleen boven ons is, maar rond de hele Aarde? Liggend op je rug, bij voorkeur onder een sterrenhemel begin je te ervaren hoe je meebeweegt in het grote lichaam, de Melkweg die met een snelheid van 300 km per seconde door de ruimte gaat. Stel je eens voor dat je liggend neerkijkt op de Melkweg. Er komt een moment dat je de sterren gaat ervaren als beneden je. Je kijkt dus vanuit de ruimte op de sterren. Een experiment waard! Wat je ontvangt is de realisatie dat je vastgehouden wordt door de zwaartekracht van de Aarde. Zo worden we door de Aarde gedragen. De Aarde houdt je vast en je ervaart wat het is om Melkweg te zijn!
    • “Als je je gespannen voelt of op een beklemmende manier in jezelf gekeerd, plaats je handen dan lichtjes op de hartstreek en probeer te voelen hoe alles beweegt en klopt, hoe het bloed vanuit het hart uitstroomt naar heel je lichaam. Wellicht kun je voelen hoe je eigen hartkloppingen in het verlengde liggen van de mysterieuze hartslag waarmee het universum aanving. Je hart pulseert met dezelfde hartslag als waarmee de kosmos begon. Kom in de grote stilte thuis. Alle leven werkt met je samen om de mens te worden die je bedoeld bent te zijn!”

(N.Douglas Klotz in Woestijnwijsheid)

Suggesties voor een Ecologische Leefstijl

  • Opnieuw ontdekken hoe de kosmos werkt, haar basiswetten, haar wijsheid. Zie je al mogelijkheden? Begin eens met bij te houden hoe laat de zon opgaat en wanneer ze onder gaat.
  • Gedurende de komende maanmaand schrijf je telkens op in welke windrichting de maan opkomt, hoe ze eruit ziet, waar ze onder gaat. Laat je verrassen door de reis die de maan aflegt in een maanmaand.
  • Leef regelmatig eens een dag zonder klok, horloge en agenda. Hoe ziet jouw natuurlijke ritme er uit? Wat leer je van deze ervaring? Wat wil je niet meer loslaten?
  • Bedenk een ritueel om de verbondenheid met de Kosmos weer te gaan ervaren. Vroeger werd een kind ingewijd in de kosmos. Nu heeft een kind van onze tijd al dertigduizend reclame spotjes gezien op die leeftijd. Hoe zou jij een jong mens initiëren in de kosmos?
  • Welke zijn jouw kansen om in kinderen hun oorspronkelijke kosmische verbondenheid te bewaren en bestendigen?

Boeken van Neil Douglas -Klotz:

  • Gebeden van de Kosmos: ISBN  90-5340-040-0
  • Woestijnwijsheid ( uitverkocht)
  • The Genesis Meditations  ISBN 0-8356-0824-7